Koło to zawiera dwa jednorodne wzorce metryczne. Są to: wāfir i kāmil. Każdy z tych wzorców zbudowany jest na powtarzalności tej samej, jemu tylko właściwej stopy.

Wāfir

Konstrukcja tego wzorca opiera się na powtarzalności stopy —⏔—. W zależności od długości wersu i postaci klauzuli wyróżnić można następujące formaty wersowe:

1) Sześciostopowiec katalektyczny z klauzulą typu: —⏒ i identycznym zakończeniem członu przedśredniówkowego, np.:

لزَينَبَ إذ تَحِلّ بها قَطينا عَرَفْتُ الدّارَ قَد أقْوَتْ سنِينا
كما تُذري المُلَملِمةُ الطّحِينا وأذرَتها جَوافِلُ مُعصِفاتٌ

Abū Zayd al-Qurašī, Ǧamharat ašᶜār al-ᶜArab, Beirut, p. 185.

ᶜaraftu d-dāra qad aqwat sanīnā

li-Zaynaba iḏ taḥillu bi-hā qaṭīnā

wa-aḏrat-hā ǧawāfilu muᶜṣifātun

kamā tuḏrī l-mulamlimatu ṭ-ṭaḥīnā

⏑———|⏑———|⏑——

⏑—⏑⏑—|⏑—⏑⏑—|⏑——

⏑———|⏑—⏑⏑—|⏑——

⏑———|⏑—⏑⏑—|⏑——


2) Czterostopowiec akatelektyczny:

a) z klauzulą nie synkopowaną, np.

مِنَ العَبَراتِ والكَمَدِ مُنِعْتُ النّومَ بالسَّهَدِ
ذي قَرْحٍ على كَبِدي لِحُبٍّ داخلٍ في الجوفِ

ᶜUmar Ibn Abī Rabīᶜa, Dīwān ᶜUmar Ibn Abī Rabīᶜa,
Beirut, p. 110.

muniᶜtu n-nawma bi-s-sahadi

mina l-ᶜabarāti wa-l-kamadi

li-ḥubbin dāḫilin fī l-ǧawfi

ḏī qarḥin ᶜalā kabid-ī

⏑———|⏑—⏑⏑⏑

⏑—⏑⏑—|⏑—⏑⏑⏑

⏑———|⏑———

⏑———|⏑—⏑⏑—<


b) z klauzulą synkopowaną o postaci ———, np.:

ولا سُعْدى ولا سَلْمى ولا أبْكي على لَيْلى
عَلِمْتُ مِنَ الهَوى عِلْما وذاكَ لأنّني رَجُلٌ

Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, p. 570.

wa-lā abkī ᶜalā Laylā

wa-lā Suᶜdā wa-lā Salmā

wa-ḏāka liᵓanna-nī raǧulun

ᶜalimtu mina l-hawā ᶜilmā

⏑———|⏑———

⏑———|⏑———

⏑—⏑⏑—|⏑—⏑⏑—

⏑—⏑⏑—|⏑———


Za wyjątkiem zakończeń wersowych w każdej innej pozycji stopa podstawowa może być dowolnie zastępowana przez wariant ———, ze ściągniętym pierwszym segmentem akcesorycznym. Dotyczy to zarówno formatów długich jak i krótkich. Dopuszczalne jest też ponadto skrócenie jednej z długich sylab słabej części takiej stopy zastępczej. W związku z tym spotyka się także odmiany: —— lub ——, np.:

Format sześciostopowy wāfir cieszył się opinią wzorca dość uniwersalnego i elastycznego, pasującego i do długich wielowersowych poematów, i do krótkich wierszy okolicznościowych, do wyrażania treści poważnych i lekkich. Na nim właśnie swoją kasydę oparł ᶜAmr Ibn Kulṯūm (zm. ok. 600). Chociaż nie ma żadnej sztywnej konwencji wiążącej ten format wersowy z jakimś konkretnym zakresem tematyki, to jednak da się zauważyć, że w utworach o charakterze elegijnym wāfir wykorzystywany był szczególnie chętnie. Świadczą o tym choćby niektóre z lamentacyjnych pieśni poetki Al-Ḫansāᵓ (zm. ok. 664).

Formaty krótkie upodobali sobie zwłaszcza poeci tzw. kierunku modernistycznego w okresie pomiędzy ósmym a dziesiątym stuleciem. Dla przykładu, w liczącym ponad tysiąc utworów zbiorze poezji Abū Nuwāsa więcej niż jedną dziesiątą stanowią wiersze skomponowane na bazie wzorca wāfir, z czego znakomita większość to właśnie czterostopowce.

Kāmil

Jest jednym z kilku najczęściej stosowanych metrów. Opiera się na powtarzalności stopy ⏔——. Odznacza się też największą liczbą formatów wersowych.

1) Sześciostopowiec:

a) akatalektyczny, np.:

أَللابِساتُ مِنَ الحريرِ جَلابِبا بِأَبي الشُموسُ الجانِحاتُ غَواربا
وَجَناتِهِنَّ الناهِباتِ الناهِبا أَلُمنهِباتُ عُقُولَنا وقُلُوبنا

Al-Mutanabbī, Al-ᶜUrf aṭ-ṭayyib fī šarḥ dīwān Abī al-Ṭayyib,
ed. Nāṣīf al-Yāziǧī, Beirut, p. 105.

bi-abī š-šumūsu l-ǧāniḥātu ġawāribā

al-lābisātu mina l-ḥarīri ǧalābibā

al-munhibātu ᶜuqūla-nā wa-qulūba-nā

waǧanāti-hinna n-nāhibāti n-nāhibā

⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—⏑—

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—

——⏑—|——⏑—|——⏑—


a) katalektyczny, np.:

● o klauzuli typu ⏔—⏒,np.:

مِنْ فَيْدِ غَيْقةَ ساعِدٌ فكَثِيبُ طَرقت أُسَيْماءُ الرِّحالَ ودُونَنا
ففراعُ قُدْس فعَمْقُها فَحُسُوبُ فالطَّوْدُ فالمَلَكاتُ أَصْبَحَ دُونَها

ᶜAbd al-Mālik al-Aṣmaᶜī, Al-Aṣmaᶜiyyāt, Bayrūt 1967, p. 21.

ṭaraqat Usaymāᵓu r-riḥāla wa-dūna-nā

min Faydi Ġayqata Sāᶜidun fa-Kaṯību

fa-ṭ-Ṭawdu fa-l-Malakātu aṣbaḥa dūna-hā

fa-firāᶜu Qudsi fa-ᶜAmqu-hā fa-Ḥasūbu

⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—⏑—

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—

⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑


● o klauzuli typu —⏒ oraz:

α) akatelektycznym zakończeniu hemistychu inicjalnego, np.:

وتَباعَدَتْ وتَجَذَّمَ الوَصْلُ بَكَرَتْ لتُحزِنَ عاشِقاً طَفْلُ
لِفُؤادِهِ مِنْ أجْلِهِمْ تَبْلُ أو َكلّما اختَلفتْ نوىً وتفرَّقوا

Abū Zayd al-Qurašī, Ǧamharat ašᶜār al-ᶜArab, Beirut, p. 197.

bakarat li-tuḥzina ᶜāšiqan Ṭaflu

wa-tabāᶜadat wa-taǧaḏḏama l-waṣlu

aw kullamā ḫtalafat nawan wa-tafarraqū

li-fuᵓādi-hi min aǧli-him tablu

⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑

⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—

⏑⏑—⏑—|——⏑—|—⏑


β) analogicznej kataleksie w stopie zamykającej hemistych inicjalny, ale bez stłumienia w pierwszym segmencie, np.:

أهْلُ القُرَيةِ مِنْ بَني ذُهْلِ إنّ اليَمامةَ خَيْرُ ساكِنِها
حتى يَتِمَّ نَواهِضُ البَقْلِ الضّامِنونَ لِمالِ جارِهِمِ

Al-Ḥuṭayᵓa, Dīwān al-Ḥuṭayᵓa, Beirut 1981, p. 192.

inna l-Yamāmata ḫayru sākini-hā

ahlu l-Qurayyati min banī Ḏuhli

aḍ-ḍāminūna li-māli ǧāri-himi

ḥattā yatimma nawāhiḍu l-baqli

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—

——⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑⏑

——⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑


● o kataleksie typu ⏑⏑⏒ w zakończeniach obu hemistychów, np.:

وغدوتُ للذّاتِ مُطّرِحا يا صاحِبَيَّ عصَيْتُ مُصْطبَحا
حَذَرُ العَصا لم يُبْقِ لي مَرَحا فتــزَوّدا منّي محــادَثةً

Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, p. 149.

yā ṣāḥibay-ya ᶜaṣaytu muṣṭabaḥā

wa-ġadawtu li-l-liḏḏāti muṭṭariḥā

fa-tazawwadū min-nī muḥādaṯatan

ḥaḏaru l-ᶜaṣā lam yubqi lī maraḥā

——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—

⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—

⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—

⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—


2) Czterostopowiec:

a) akatalektyczny, np.:

فِيمَنْ تَغَيّرَ أو هَجَرْ دعْ عنْكَ يا صاحِ الفِكَرْ
عَنَسَتْ وأقعدَها الكِبَرْ واشْرَبْ كُمَيْتاً مُزّةً

Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, p. 273.

daᶜ ᶜan-ka ya ṣāḥi l-fikar

fī-man taġayyara aw haǧar

wa-šrab kumaytan muzzatan

ᶜanasat wa-aqᶜada-hā l-kibar

——⏑—|——⏑—

——⏑—|⏑⏑—⏑—

——⏑—|——⏑—

⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—


b) katalektyczny o klauzuli typu ⏔—⏒, np.:

فعَرفتُ مُرَّ وفاتي كم من خليلٍ فاتَني
نفسي عَلى زَفَراتِ وفقَدتُه فتماسكَت

Ibn al-Muᶜtazz, Dīwān Ibn al-Muᶜtazz, Beirut, p. 116.

kam min ḫalīlin fāta-nī

fa-ᶜaraftu murra wafātī

wa-faqadtu-hu fa-tamāsakat

nafsī ᶜalā zafarāti

——⏑—|——⏑—

⏑⏑—⏑—|⏑⏑——

⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—

——⏑—|⏑⏑—⏑


c) hiperkatalektyczny:

● o klauzuli typu ⏔—⏑—̊ ze spadkiem oksytonicznym, np.:

وبعَذلِهِ يَعدُو البَريدْ كمْ تائِهٍ بِوِلايةٍ
وخُمارُها صَعبٌ شديدْ سُكرُ الوِلايةِ طَيّبٌ

Ibn al-Muᶜtazz, Dīwān Ibn al-Muᶜtazz, Beirut, p. 175.

kam tāᵓihin bi-wilāyatin

wa-bi-ᶜadli-hi yaᶜdū l-barīd

sakru l-wilāyati ṭayyibun

wa-ḫumāru-hā ṣaᶜbun šadīd

——⏑—|⏑⏑—⏑—

⏑⏑—⏑—|——⏑—̊

——⏑—|⏑⏑—⏑—

⏑⏑—⏑—|——⏑—̊


● o klauzuli typu ⏔—⏒, np.:

lan tufniyā ḫayrāti ar

bada fa-bkiyā ḥattā yaᶜūdā

qūlā huwa l-baṭalu l-muḥā

mī ḥīna yuksawna l-ḥadīdā

——⏑—|——⏑—

⏑⏑—⏑—|——⏑——

——⏑—|⏑⏑—⏑—

——⏑—|——⏑——


W każdej stopie metrum kāmil niezależnie od pozycji w wersie może wystąpić skrócenie pierwszego lub drugiego segmentu akcesorycznego. W związku z tym mogą pojawić się następujące warianty: —— lub ——.