Koło to zawiera dwa jednorodne wzorce metryczne. Są to: wāfir i kāmil. Każdy z tych wzorców zbudowany jest na powtarzalności tej samej, jemu tylko właściwej stopy.
Wāfir
Konstrukcja tego wzorca opiera się na powtarzalności stopy —⏔—. W zależności od długości wersu i postaci klauzuli wyróżnić można następujące formaty wersowe:
1) Sześciostopowiec katalektyczny z klauzulą typu: —⏒ i identycznym zakończeniem członu przedśredniówkowego, np.:
| لزَينَبَ إذ تَحِلّ بها قَطينا | عَرَفْتُ الدّارَ قَد أقْوَتْ سنِينا |
| كما تُذري المُلَملِمةُ الطّحِينا | وأذرَتها جَوافِلُ مُعصِفاتٌ |
Abū Zayd al-Qurašī, Ǧamharat ašᶜār al-ᶜArab, Beirut, p. 185.
ᶜaraftu d-dāra qad aqwat sanīnā
li-Zaynaba iḏ taḥillu bi-hā qaṭīnā
wa-aḏrat-hā ǧawāfilu muᶜṣifātun
kamā tuḏrī l-mulamlimatu ṭ-ṭaḥīnā
⏑———|⏑———|⏑——
⏑—⏑⏑—|⏑—⏑⏑—|⏑——
⏑———|⏑—⏑⏑—|⏑——
⏑———|⏑—⏑⏑—|⏑——
2) Czterostopowiec akatelektyczny:
a) z klauzulą nie synkopowaną, np.
| مِنَ العَبَراتِ والكَمَدِ | مُنِعْتُ النّومَ بالسَّهَدِ |
| ذي قَرْحٍ على كَبِدي | لِحُبٍّ داخلٍ في الجوفِ |
ᶜUmar Ibn Abī Rabīᶜa, Dīwān ᶜUmar Ibn Abī Rabīᶜa,
Beirut, p. 110.
muniᶜtu n-nawma bi-s-sahadi
mina l-ᶜabarāti wa-l-kamadi
li-ḥubbin dāḫilin fī l-ǧawfi
ḏī qarḥin ᶜalā kabid-ī
⏑———|⏑—⏑⏑⏑
⏑—⏑⏑—|⏑—⏑⏑⏑
⏑———|⏑———
⏑———|⏑—⏑⏑—<
b) z klauzulą synkopowaną o postaci ———, np.:
| ولا سُعْدى ولا سَلْمى | ولا أبْكي على لَيْلى |
| عَلِمْتُ مِنَ الهَوى عِلْما | وذاكَ لأنّني رَجُلٌ |
Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, p. 570.
wa-lā abkī ᶜalā Laylā
wa-lā Suᶜdā wa-lā Salmā
wa-ḏāka liᵓanna-nī raǧulun
ᶜalimtu mina l-hawā ᶜilmā
⏑———|⏑———
⏑———|⏑———
⏑—⏑⏑—|⏑—⏑⏑—
⏑—⏑⏑—|⏑———
Za wyjątkiem zakończeń wersowych w każdej innej pozycji stopa podstawowa może być dowolnie zastępowana przez wariant ———, ze ściągniętym pierwszym segmentem akcesorycznym. Dotyczy to zarówno formatów długich jak i krótkich. Dopuszczalne jest też ponadto skrócenie jednej z długich sylab słabej części takiej stopy zastępczej. W związku z tym spotyka się także odmiany: —— lub ——, np.:
Format sześciostopowy wāfir cieszył się opinią wzorca dość uniwersalnego i elastycznego, pasującego i do długich wielowersowych poematów, i do krótkich wierszy okolicznościowych, do wyrażania treści poważnych i lekkich. Na nim właśnie swoją kasydę oparł ᶜAmr Ibn Kulṯūm (zm. ok. 600). Chociaż nie ma żadnej sztywnej konwencji wiążącej ten format wersowy z jakimś konkretnym zakresem tematyki, to jednak da się zauważyć, że w utworach o charakterze elegijnym wāfir wykorzystywany był szczególnie chętnie. Świadczą o tym choćby niektóre z lamentacyjnych pieśni poetki Al-Ḫansāᵓ (zm. ok. 664).
Formaty krótkie upodobali sobie zwłaszcza poeci tzw. kierunku modernistycznego w okresie pomiędzy ósmym a dziesiątym stuleciem. Dla przykładu, w liczącym ponad tysiąc utworów zbiorze poezji Abū Nuwāsa więcej niż jedną dziesiątą stanowią wiersze skomponowane na bazie wzorca wāfir, z czego znakomita większość to właśnie czterostopowce.
Kāmil
Jest jednym z kilku najczęściej stosowanych metrów. Opiera się na powtarzalności stopy ⏔——. Odznacza się też największą liczbą formatów wersowych.
1) Sześciostopowiec:
a) akatalektyczny, np.:
| أَللابِساتُ مِنَ الحريرِ جَلابِبا | بِأَبي الشُموسُ الجانِحاتُ غَواربا |
| وَجَناتِهِنَّ الناهِباتِ الناهِبا | أَلُمنهِباتُ عُقُولَنا وقُلُوبنا |
Al-Mutanabbī, Al-ᶜUrf aṭ-ṭayyib fī šarḥ dīwān Abī al-Ṭayyib,
ed. Nāṣīf al-Yāziǧī, Beirut, p. 105.
bi-abī š-šumūsu l-ǧāniḥātu ġawāribā
al-lābisātu mina l-ḥarīri ǧalābibā
al-munhibātu ᶜuqūla-nā wa-qulūba-nā
waǧanāti-hinna n-nāhibāti n-nāhibā
⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—⏑—
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—
——⏑—|——⏑—|——⏑—
a) katalektyczny, np.:
● o klauzuli typu ⏔—⏒,np.:
| مِنْ فَيْدِ غَيْقةَ ساعِدٌ فكَثِيبُ | طَرقت أُسَيْماءُ الرِّحالَ ودُونَنا |
| ففراعُ قُدْس فعَمْقُها فَحُسُوبُ | فالطَّوْدُ فالمَلَكاتُ أَصْبَحَ دُونَها |
ᶜAbd al-Mālik al-Aṣmaᶜī, Al-Aṣmaᶜiyyāt, Bayrūt 1967, p. 21.
ṭaraqat Usaymāᵓu r-riḥāla wa-dūna-nā
min Faydi Ġayqata Sāᶜidun fa-Kaṯību
fa-ṭ-Ṭawdu fa-l-Malakātu aṣbaḥa dūna-hā
fa-firāᶜu Qudsi fa-ᶜAmqu-hā fa-Ḥasūbu
⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—⏑—
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—
⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑
● o klauzuli typu —⏒ oraz:
α) akatelektycznym zakończeniu hemistychu inicjalnego, np.:
| وتَباعَدَتْ وتَجَذَّمَ الوَصْلُ | بَكَرَتْ لتُحزِنَ عاشِقاً طَفْلُ |
| لِفُؤادِهِ مِنْ أجْلِهِمْ تَبْلُ | أو َكلّما اختَلفتْ نوىً وتفرَّقوا |
Abū Zayd al-Qurašī, Ǧamharat ašᶜār al-ᶜArab, Beirut, p. 197.
bakarat li-tuḥzina ᶜāšiqan Ṭaflu
wa-tabāᶜadat wa-taǧaḏḏama l-waṣlu
aw kullamā ḫtalafat nawan wa-tafarraqū
li-fuᵓādi-hi min aǧli-him tablu
⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑
⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—
⏑⏑—⏑—|——⏑—|—⏑
β) analogicznej kataleksie w stopie zamykającej hemistych inicjalny, ale bez stłumienia w pierwszym segmencie, np.:
| أهْلُ القُرَيةِ مِنْ بَني ذُهْلِ | إنّ اليَمامةَ خَيْرُ ساكِنِها |
| حتى يَتِمَّ نَواهِضُ البَقْلِ | الضّامِنونَ لِمالِ جارِهِمِ |
Al-Ḥuṭayᵓa, Dīwān al-Ḥuṭayᵓa, Beirut 1981, p. 192.
inna l-Yamāmata ḫayru sākini-hā
ahlu l-Qurayyati min banī Ḏuhli
aḍ-ḍāminūna li-māli ǧāri-himi
ḥattā yatimma nawāhiḍu l-baqli
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—
——⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑⏑
——⏑—|⏑⏑—⏑—|—⏑
● o kataleksie typu ⏑⏑⏒ w zakończeniach obu hemistychów, np.:
| وغدوتُ للذّاتِ مُطّرِحا | يا صاحِبَيَّ عصَيْتُ مُصْطبَحا |
| حَذَرُ العَصا لم يُبْقِ لي مَرَحا | فتــزَوّدا منّي محــادَثةً |
Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, p. 149.
yā ṣāḥibay-ya ᶜaṣaytu muṣṭabaḥā
wa-ġadawtu li-l-liḏḏāti muṭṭariḥā
fa-tazawwadū min-nī muḥādaṯatan
ḥaḏaru l-ᶜaṣā lam yubqi lī maraḥā
——⏑—|⏑⏑—⏑—|⏑⏑—
⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—
⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—
⏑⏑—⏑—|——⏑—|⏑⏑—
2) Czterostopowiec:
a) akatalektyczny, np.:
| فِيمَنْ تَغَيّرَ أو هَجَرْ | دعْ عنْكَ يا صاحِ الفِكَرْ |
| عَنَسَتْ وأقعدَها الكِبَرْ | واشْرَبْ كُمَيْتاً مُزّةً |
Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, p. 273.
daᶜ ᶜan-ka ya ṣāḥi l-fikar
fī-man taġayyara aw haǧar
wa-šrab kumaytan muzzatan
ᶜanasat wa-aqᶜada-hā l-kibar
——⏑—|——⏑—
——⏑—|⏑⏑—⏑—
——⏑—|——⏑—
⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—
b) katalektyczny o klauzuli typu ⏔—⏒, np.:
| فعَرفتُ مُرَّ وفاتي | كم من خليلٍ فاتَني |
| نفسي عَلى زَفَراتِ | وفقَدتُه فتماسكَت |
Ibn al-Muᶜtazz, Dīwān Ibn al-Muᶜtazz, Beirut, p. 116.
kam min ḫalīlin fāta-nī
fa-ᶜaraftu murra wafātī
wa-faqadtu-hu fa-tamāsakat
nafsī ᶜalā zafarāti
——⏑—|——⏑—
⏑⏑—⏑—|⏑⏑——
⏑⏑—⏑—|⏑⏑—⏑—
——⏑—|⏑⏑—⏑
c) hiperkatalektyczny:
● o klauzuli typu ⏔—⏑—̊ ze spadkiem oksytonicznym, np.:
| وبعَذلِهِ يَعدُو البَريدْ | كمْ تائِهٍ بِوِلايةٍ |
| وخُمارُها صَعبٌ شديدْ | سُكرُ الوِلايةِ طَيّبٌ |
Ibn al-Muᶜtazz, Dīwān Ibn al-Muᶜtazz, Beirut, p. 175.
kam tāᵓihin bi-wilāyatin
wa-bi-ᶜadli-hi yaᶜdū l-barīd
sakru l-wilāyati ṭayyibun
wa-ḫumāru-hā ṣaᶜbun šadīd
——⏑—|⏑⏑—⏑—
⏑⏑—⏑—|——⏑—̊
——⏑—|⏑⏑—⏑—
⏑⏑—⏑—|——⏑—̊
● o klauzuli typu ⏔—⏒, np.:
lan tufniyā ḫayrāti ar
bada fa-bkiyā ḥattā yaᶜūdā
qūlā huwa l-baṭalu l-muḥā
mī ḥīna yuksawna l-ḥadīdā
——⏑—|——⏑—
⏑⏑—⏑—|——⏑——
——⏑—|⏑⏑—⏑—
——⏑—|——⏑——
W każdej stopie metrum kāmil niezależnie od pozycji w wersie może wystąpić skrócenie pierwszego lub drugiego segmentu akcesorycznego. W związku z tym mogą pojawić się następujące warianty: —— lub ——.