Hazaǧ

Metrum to zbudowane jest na bazie stopy ⏑—⏒⏒. Realizowane jest tylko przez jeden czterostopowy format wersowy, np.:

ᶜAbd al-Mālik al-Aṣmaᶜī, Al-Aṣmaᶜiyyāt, Bayrūt 1967, s. 72.

ᶜaḏīra l-ḥayyi min ᶜAdwā

na kānū ḥayyata l-arḍi

baġā baᶜḍu-humu baᶜḍan

fa-lam yurᶜū ᶜalā baᶜḍi

⏑———|⏑———

⏑———|⏑——⏑

⏑——⏑|⏑———

⏑———|⏑——⏑

W stopach początkowych obu hemistychów możliwe jest wystąpienie stłumienia albo w pierwszym albo też w drugim segmencie akcesorycznym, jednak nigdy w obu naraz.

Wśród poetów okresu przedmuzułmańskiego hazaǧ nie miał powodzenia. Niektórzy prozodyści zastanawiali się nawet, czy metrum to w ogóle zasługuje na uwagę. Za to chętnie stosowane było w twórczości ludowej, zwłaszcza w utworach przeznaczonych do wykonań wokalnych. Bo przecież hazaǧ oznacza śpiew. Nic więc dziwnego, że większą popularność zyskało w twórczości poetów pierwszego stulecia panowania Abbasydów, w poezji miłości i wina.

Ramal

Stopa ⏑—⏒⏒, z której zbudowany jest jest ten wzorzec wersowy może powtarzać się w wersie sześcio- lub czterokrotnie. W poezji przedmuzułmańskiej rzadko występuje, a i w późniejszym okresie ramal nie był zbyt popularney. Wyróżnić można nastepujące formaty wersowe:

1) Sześciostopowiec:

a) o akatalektycznej klauzuli i katalektycznym zakończeniu pierwszego półwersu typu ⏒, np.:

ᶜAbīd Ibn al-Abraṣ, Dīwān ᶜAbīd Ibn al-Abraṣ,
ed. Karam al-Bustānī, Bayrūt s. 83.

kam raᵓīsin yaqdumu l-alfa ᶜala l-

aǧwadi s-sābiḥi ḏī l-ᶜaqbi ṭ-ṭuwāli

qad abāḥat ǧamᶜa-hu asyāfu-nā l-

bīḍu wa-s-sumru wa-min ḥayyin ḥilāli

—⏑——|—⏑——|⏑⏑—

—⏑——|⏑⏑——|—⏑—⏑

—⏑——|—⏑——|—⏑—

—⏑——|⏑⏑——|—⏑—⏑

b) katalektyczny:

● o klauzuli równej zakończeniu hemistychu inicjalnego, np.:

Al-Mufaḑḑal al-Ḍabbī, Al-Mufaḑḑaliyyāt, ed. Aḥmad Muḥammad Šākir,
ᶜAbd as-Salām Muḥammad Harūn, Beirut 1964, s. 82.

ᶜaǧabun Ḫawlatu iḏ tunkiru-nī

am raᵓat Ḫawlatu šayḫan qad kabur

wa-kasā-hu d-dahru sibban nāṣiᶜan

wa-taḥannā ẓ-ẓahru min-hu fa-uṭir

⏑⏑——|⏑⏑——|⏑⏑—

—⏑——|⏑⏑——|—⏑—⏑

⏑⏑——|—⏑——|—⏑—

⏑⏑——|—⏑——|⏑⏑—

● o klauzuli typu —̊ o spadku oksytonicznym, np.:

ᶜAdī Ibn Zayd al-ᶜIbādī,
Dīwān ᶜAdī Ibn Zayd al-ᶜIbādī, Baghdad 1965, s. 82.

man raᵓā-nā fa-l-yuḥaddiṯ nafsa-hu

anna-hu mūfin ᶜalā qarni zawāl

wa-ḫuṭūbu d-dahri la yabqā la-hā

wa-li-mā taᵓtī bi-hi ṣummu l-ǧibāl

—⏑——|—⏑——|—⏑—

—⏑——|—⏑——|⏑⏑—̊

⏑⏑——|—⏑——|—⏑—

⏑⏑——|—⏑——|—⏑—̊

2) Czterostopowiec:

a) akatalektyczny, np.:

Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, s. 463.

ᶜaǧaban lī kayfa abqā

wa-la-qad uṯḫintu ᶜišqā

lam yuqāsi n-nāsu dāᵓan

ka-l-hawā yublī wa-yabqā

⏑⏑——|—⏑——

⏑⏑——|—⏑——

—⏑——|—⏑——

—⏑——|—⏑——

b) katalektyczny o klauzuli typu ⏒, np.:

Al-Ḫansāᵓ, Dīwān al-Ḫansāᵓ, Bayrūt 1983, s. 101.

marihat ᶜaynī fa-ᶜaynī

baᶜda Ṣaḫrin ᶜaṭifah

fa-dumūᶜu l-ᶜaynī min-nī

fawqa ḫadd-ī wakilah

⏑⏑——|—⏑——

—⏑——|⏑⏑—

⏑⏑——|—⏑——

—⏑——|⏑⏑—

Raǧaz

Metrum to zbudowane jest na bazie stopy —. W zależności od rozmiaru wersu oraz postaci stóp zamykających hemistychy występuje kilka formatów wersowych:

1) Sześciostopowiec:

a) akatalektyczny, np.:

ᶜAntara Ibn Šaddād, Dīwān ᶜAntara, Beirut, s. 167.

mā dustu fī arḍi l-ᶜudāti ġudwatan

illā saqā saylu d-dimā buqāᶜa-hā

waylun li-Šaybānin iḏā ṣabbaḥtu-hā

wa-arsalat bīḍu ẓ-ẓubā šuᶜāᶜa-hā

——⏑—|——⏑—|⏑—⏑—

——⏑—|——⏑—|⏑—⏑—

——⏑—|——⏑—|——⏑—

⏑—⏑—|——⏑—|⏑—⏑—

b) katalektyczny o klauzuli typu —⏒, np.:

Mihyār al-Daylamī, Dīwān Mihyār al-Daylamī, vol. 2, Cairo 1930, s. 133.

min dawḥatin muẓillatin muṭᶜimatin

ṭāba ǧanā-hā l-ḥulwu ṭība l-ġarsi

addat-humu yaḥḏū-ka farᶜu aṣli-hi

lam yaku dīnāru-humu bna l-falsi

——⏑—|⏑—⏑—|—⏑⏑—

—⏑⏑—|——⏑—|——⏑

——⏑—|——⏑—|⏑—⏑—

—⏑⏑—|—⏑⏑—|——⏑

2) Czterostopowiec:

a) akatalektyczny, np.:

Ibn al-Muᶜtazz, Dīwān Ibn al-Muᶜtazz,
Beirut, s. 347.

qul li-mašīb-ī iḏ badā

wa-byaḍḍa min-nī l-mafriqu

nāṭiqatun lakinna-hā

kāsifatun lā tanṭiqu

—⏑⏑—|——⏑—

——⏑—|——⏑⏑

—⏑⏑—|⏑—⏑—

—⏑⏑—|——⏑⏑

b) katalektyczny o jednakowej postaci —⏒ końcowych stóp obu hemistychów:

Ibn al-Muᶜtazz, Dīwān Ibn al-Muᶜtazz,
Beirut, s. 241.

yā nafsi ṣabran ṣabrā

a-mā ᶜarafti d-dahrā

li-l-Lāhi min-nī qalbun

yaqrī l-balāyā šukrā

——⏑—|———

⏑—⏑—|———

——⏑—|———

——⏑—|———

2) Trzystopowiec:

a) akatalektyczny, np.:

Labīd Ibn Rabīᶜa, Dīwān Labīd Ibn Rabīᶜa al-ᶜĀmirī, Beirut, s. 84.

in-nī mruᵓun min Māliki bni Ǧaᶜfari

ᶜAlqama qad nāfarta ġayra munfari

nāfarta saqban min siqābi l-ᶜarᶜari

——⏑—|——⏑—|⏑—⏑⏑

—⏑⏑—|——⏑—|⏑—⏑⏑

——⏑—|——⏑—|——⏑⏑

b) katalektyczny z klauzulą typu —⏒, np.:

Labīd Ibn Rabīᶜa, Dīwān Labīd Ibn Rabīᶜa al-ᶜĀmirī, Beirut, s. 85.

yā qawmu hal aḥsastumu ǧassāsā

ǧāwara-kum yaḥsabu-kum unāsā

wa-lam yakun yaḥsabu-kum atyāsā

——⏑—|——⏑—|———

—⏑⏑—|—⏑⏑—|⏑——

⏑—⏑—|—⏑⏑—|———