Koło to tworzą trzy wzorce metryczne. Są to: ṭawīl, madīd i basīṭ. Trzon każdego z nich, decydujący o charakterze rytmu, stanowi para stóp. Dla ṭawīl jest to sekwencja —|——, dla madīd ——|— i wreszcie dla basīṭ —|—. Każda z tych par różni się od pozostałych nie tylko doborem stóp ale także sposobem rozłożenia segmentów konstytutywnych. W metrum ṭawīl segmenty te rozpoczynają każdą stopę, w madīd znajdują się na drugim miejscu, a w basīṭ na końcu każdej stopy.

Ṭawīl

Zasadniczy wątek metryczny tego wzorca stanowi całostka —|—, która powtarza się zawsze po dwa razy w obu członach wersu. Format wersu jest zatem stały — ośmiostopowy. Stopa zamykająca hemistych inicjalny ma formę ustabilizowaną: —⏒, tj. akatelektyczną ze stłumieniem pierwszego segmentu komplementarnego. Klauzula może być katalektyczna. W związku z tym da się wyodrębnić następujące formaty wersowe:

1) akatelektyczny:

a) z klauzulą równą zakończeniu hemistychu inicjalnego, np.:

Imruᵓ al-Qays, Dīwān Imriᵓ al-Qays, Bayrūt 1983, s. 29.

qifā nabki min ḏikrā ḥabībin wa-manzili

bi-siqti l-liwā bayna d-Daḫūli fa-Ḥawmali

fa-Tūḍiḥa fa-l-Miqrāti lam yaᶜfu rasmu-hā

li-mā nasaǧat-hā min ǧanūbin wa-šamᵓali

⏑——|⏑———|⏑——|⏑—⏑⏑

⏑——|⏑———|⏑—⏑|⏑—⏑⏑

⏑—⏑|⏑———|⏑——|⏑—⏑—

⏑—⏑|⏑———|⏑——|⏑—⏑⏑

b) z klauzulą pełną: ——⏒, np.:

Imruᵓ al-Qays, Dīwān Imriᵓ al-Qays, Bayrūt 1983, s. 169.

a-ḥanẓala law ḥāmaytumu wa-ṣabartumu

la-aṯnaytu ḫayran ṣāliḥan wa-la-arḍānī

a-lā inna qawman kuntumu amsi dūna-hum

humu manaᶜū ǧāran la-kum āla ġudrāni

⏑—⏑|⏑———|⏑—⏑|⏑—⏑⏑

<⏑——|⏑———|⏑—⏑|⏑———

⏑——|⏑———|⏑——|⏑—⏑—

⏑—⏑|⏑———|⏑——|⏑——⏑

2) katalektyczny o klauzuli typu —⏒, np.:

Al-Mufaḍḍal al-Ḍabbī, Al-Mufaḍḍaliyyāt, ed. Aḥmad Muḥammad Šākir,
ᶜAbd as-Salām Muḥammad Harūn, Beirut 1964, s. 391.

ṭaḥā bi-ka qalbun fī l-ḥisāni ṭarūbu

buᶜayda š-šabābi ᶜaṣra ḥāna mašību

yukallifu-nī Laylā wa-qad šaṭṭa walyu-hā

wa-ᶜādat ᶜawādin bayna-nā wa-ḫuṭūbu

⏑—⏑|⏑———|⏑—⏑|⏑—⏑

⏑——|⏑—⏑—|⏑—⏑|⏑—⏑

⏑—⏑|⏑———|⏑——|⏑—⏑—

⏑——|⏑———|⏑—⏑|⏑—⏑

Segment komplementarny w przedostatniej stopie odmiany katalektycznej ma przeważnie postać stłumioną: —.

Madīd

Jest to metrum o rozmiarze sześciostopowym. Według tradycyjnych opracowań składało się ono pierwotnie z ośmiu stóp, a jego obecny kształt uważa się za odmianę skróconą (tzw. maǧzūᵓ). Brak jakiegokolwiek za-chowanego, wiarygodnego utworu o takiej ośmiostopowej formie pozwala jednak sądzić, iż odmiana ta nie była nigdy w użyciu. O ogólnym charakterze tego wzorca decyduje dwustopowa sekwencja —|⏒ rozpoczynająca oba człony wersu. Zamyka ją stopa —⏒ lub jedna z jej katalektycznych postaci. W klasycznej poezji spotyka się następujące formaty wersowe madīd:

1) akatalektyczna, np.:

Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, s. 591.

wa-muᵓātī ṭ-ṭarfi ᶜaffi l-lisāni

muṭmiᶜi l-iṭrāqi ᶜāṣī l-ᶜināni

māziǧin l-ī min raǧāᵓin bi-yaᵓsin

nāziḥin bi-l-fili wa-l-qawli dāni

⏑⏑——|—⏑—|—⏑—⏑

—⏑——|—⏑—|—⏑—⏑

—⏑——|—⏑—|—⏑——

—⏑——|—⏑—|—⏑—⏑

2) katalektyczna o stałej, katalektycznej postaci ⏒ stopy zamykającej hemistych inicjalny:

a) z klauzulą typu —⏒, np.:

Ḥassān Ibn Ṯābit, Dīwan Ḥassān Ibn Ṯābit, Beirut, s. 21.

qad taᶜaffā baᶜda-nā ġāḏibu

mā bi-hi bādin wa-lā qāribu

ġayyarat-hu r-rīḥu tasfī bi-hi

wa-hazīmun raᶜdu-hu wāṣibu

—⏑——|—⏑—|—⏑⏑

—⏑——|—⏑—|—⏑⏑

—⏑——|—⏑—|—⏑⏑

⏑⏑——|—⏑—|—⏑⏑

b) z klauzulą typu ⏒, np.:

Abū Nuwās, Dīwān Abī Nuwās, Beirut, s. 52.

mā hawan illā la-hu sababu

yabtadī min-hu wa-yanšaᶜibu

fatanat qalb-ī muḥaǧǧabatun

waǧhu-hā bi-l-ḥusni muntaqibu

—⏑——|—⏑—|⏑⏑⏑

—⏑——|—⏑—|⏑⏑⏑

⏑⏑——|—⏑—|⏑⏑—

—⏑——|—⏑—|⏑⏑⏑

c) z klauzulą typu —⏒, np.:

Ibn al-Muᶜtazz, Dīwān Ibn al-Muᶜtazz, Beirut, s. 39.

ǧāra hāḏā d-dahru aw ābā

wa-qarā-ka l-hammu awṣābā

wa-wufūdu n-naǧmi wāqifatun

lā tarā fī l-ġarbi abwābā

—⏑——|—⏑—|——

⏑⏑——|—⏑—|——

⏑⏑——|—⏑—|⏑⏑—

—⏑——|—⏑—|——

Basīṭ

Podobnie ja w dwu poprzednio omawianych wzorcach i tutaj o cha-rakterze rytmu wiersza przesądza sekwencja dwu różnych stóp otwierająca każdy hemistych, a mianowicie |—. Może ona zostać powtórzona w obu członach w całości i wówczas wers ma rozmiar ośmiostopowy, lub w połowie i wtedy wers składa się z sześciu stóp. Dalsze zróżnicowanie osiąga się poprzez kataleksę w zakończeniach obu hemistychów. Oto poświadczone w poezji klasycznej przykłady metrum basīṭ:

1) Ośmiostopowiec o stałym stłumieniu segmentu akcesorycznego w stopie zamykającej hemistych inicjalny, tj. ⏒:

a) akatalektyczny z klauzulą równą zakończeniu hemistychu inicjalnego, np.:

Abū Zayd al-Qurašī, Ǧamharat ašᶜār al-ᶜArab, Beirut, p. 254.

in-nī atat-nī lisānun mā usarru bi-hā

min ᶜUlwa lā ᶜaǧabun fī-hā wa-lā saḫaru

ǧāᵓat muraǧǧimatan qad kuntu aḥḏaru-hā

law kāna yanfaᶜu-nī l-išfāqu wa-l-ḥaḏaru

——⏑—|—⏑—|——⏑—|⏑⏑—

——⏑—|⏑⏑—|——⏑—|⏑⏑⏑

——⏑—|⏑⏑—|——⏑—|⏑⏑—

——⏑—|⏑⏑—|——⏑—|⏑⏑⏑

b) katalektyczny z klauzulą typu: —⏒, np.:

Abū Zayd al-Qurašī, Ǧamharat ašᶜār al-ᶜArab, Beirut, p. 202.

kam dūna Mayyata min mustaᶜmalin qaḏifin

wa-min falātin bi-hā tustawdaᶜu l-ᶜīsu

wa-min ḏurā ᶜalamin ṭāmin manāhilu-hu

kaᵓanna-hu fī ḥubābi l-māᵓi maġmūsu

——⏑—|⏑⏑—|——⏑—|⏑⏑—

⏑—⏑—|—⏑—|——⏑—|—⏑

⏑—⏑—|⏑⏑—|——⏑—|⏑⏑—

⏑—⏑—|—⏑—|——⏑—|—⏑

2) Sześciostopowiec:

a) katalektyczny o jednakowej postaci —⏒ stóp zamykających oba hemistychy:

ᶜAbīd Ibn al-Abraṣ, Dīwān ᶜAbīd Ibn al-Abraṣ, Beirut, p. 23.

aqfara min ahli-hi Malḥūbu

fa-l-Quṭabiyyātu fa-ḏ-Ḏanūbu

fa-Rākisun fa-Ṯuᶜaylibātun

fa-Ḏātu Firqayni fa-l-Qalību

—⏑⏑—|—⏑—|——⏑

—⏑⏑—|—⏑—|⏑—⏑

⏑—⏑—|⏑⏑—|⏑——

⏑—⏑—|—⏑—|⏑—⏑

b) hiperkatalektyczny z klauzulą typu ⏒⏒⏑—̊ o spadku oksyto-nicznym i akatalektycznym zakończeniu hemistychu inicjalnego, np.:

ᶜAbd al-Mālik al-Aṣmaᶜī, Al-Aṣmaᶜiyyāt, Beirut 1967, p. 153.

az-ziqqu mulkun li-man kāna la-hu

wa-l-mulku min-hu ṭawīlun wa-qaṣīr

min-hā ṣ-ṣabūḥu l-laḏī yatruku-nī

layṯa ᶜIfirrīna wa-l-mālu kaṯīr

——⏑—|—⏑—|—⏑⏑—

——⏑—|—⏑—|—⏑⏑—̊

——⏑—|—⏑—|—⏑⏑—

—⏑⏑—|—⏑—|—⏑⏑—̊