Zdanie pojedyncze z orzeczeniem imiennym
Orzeczenie imienne następuje z reguły po podmiocie i w czasie teraźniejszym nie wymaga łącznika. Może nim być:
- pojedynczy rzeczownik lub przymiotnik, np.:
أَنا طالِبٌ ►
Jestem studentem.
هُمْ مواطِنونَ بولَنْدِيّونَ ►
Oni są polskimi obywatelami.
العِلْمُ كَنْزٌ ►
Wiedza jest skarbem.
الطَقْسُ جَميلٌ ►
Pogoda jest piękna.
- wyrażenie przyimkowe lub przysłówkowe, np.:
هُنَّ في الحَديقةِ ►
One są w ogródku.
لَدَيْهِمْ أَدِلّةٌ مُقْنِعةٌ تُشيرُ إلى اسْتخْدامِ غاز السارين ►
Mają przekonujące dowody, które wskazują na użycie gazu Sarin.
الامْتِحانُ اليَوْم ►
Egzamin jest dzisiaj.
- rzeczownik określony przez przydawkę dopełniaczową, np.:
.زَيْنَبُ أُخْتُهُ ►
Zaynab jest jego siostrą.
- a nawet całe zdanie, np.:
أُمُّهُمْ قَلْبُها رَحيمٌ ►
Ich matka ma litościwe serce.
(dosł.: Ich matka jej
serce jest
litościwe)
Podmiotem w takich zdaniach jest rzeczownik, zaimek, przymiotnik lub liczebnik stojący zawsze w mianowniku. Ale może nim być także zdanie, co w pewnym stopniu przypomina sytuację bezokolicznika w języku polskim:
أَنْ تَجِدَ صَديقاً مُخْلِصا أَمْرٌ صَعْبٌ ►
Znaleźć oddanego przyjaciela jest rzeczą trudną.
أَنْ تَرْتاح أَفْضَلُ لَكَ ►
Lepiej ci będzie odpocząć.
W pewnych sytuacjach orzeczenie imienne obligatoryjnie poprzedza podmiot:
- gdy podmiot jest rzeczownikiem nieokreślonym, np.:
في الشارِع سَيّارةٌ ►
Na ulicy jest [jakiś] samochód.
- gdy jest zaimkiem pytajnym, np.:
ما اسْمُكَ ؟ ►
Jak masz na imię?
(dosł.: Co jest
twoim imieniem?)
كَيْفَ حالُكَ ؟ ►
Jak się masz?
(dosł.: Jak twój
stan?)
W czasie przeszłym i przyszłym orzeczenie imienne wymaga łącznika (najczęściej w postaci odpowiedniej formy czasownika كانَ (kāna) – być). Ponadto, jeśli orzecznikiem jest rzeczownik, przymiotnik lub liczebnik, wówczas musi być w bierniku, np.:
كانَ عَبّاسٌ إِنْساناً طَيِّباً ►
Abbas był dobrym człowiekiem.
سَوْفَ تَكونُ هاتانِ الطالِبَتانِ فَنّانَتَيْن شَهيرَتَيْن ►
Te dwie studentki będą sławnymi artystkami.
كانَ حَسَنٌ خامِساً مِنْ أَوْلادِ أَبيهِ ►
Ḥasan był piątym dzieckiem swojego ojca.
في السَنةِ الماضِية كانَت الكُتُبُ رَخيصةً ►
Rok temu książki były tanie.
سَوْفَ يَكون المُدَرِّسونَ مَشْغولينَ بِإِعْدادِ مَواضيعِ الامْتِحاناتِ ►
Nauczyciele będą zajęci przygotowaniem tematów egzaminów.
Jeśli tego typu zdania poprzedzi się nie tłumaczoną z reguły na polski partykułą potwierdzającą إِنَّ (ᵓinna), wówczas podmiot musi być w bierniku.
إنّني طالِبٌ ►
Ja jestem studentem.
إِنَّهُمْ مواطِنونَ بولَنْدِيّون ►
Oni są obywatelami polskimi.
إِنَّ العِلْمَ كَنْزٌ ►
Wiedza jest skarbem.
إِنَّ الطَقْسَ جَميلٌ ►
Pogoda jest piękna.
Dodatkowo w zdaniach, w których występuje łącznik (np. w formie czasownika كانَ ) zmienia się szyk i forma wyrazów. Podmiot musi się znaleźć przed czasownikiem, natomiast czasownik pełniący rolę łącznika musi przyjąć postać koniugacyjną zgodną z rodzajem i liczbą podmiotu. Stąd np.:
إِنَّ عَبّاساً كان إِنْساناً طَيِّباً ►
Abbas był dobrym człowiekiem.
إِنَّ هاتَيْنِ الطالِبَتَيْنِ سَوْفَ تَكونانِ فَنّانَتَيْن شَهيرَتَيْن ►
Te dwie studentki będą sławnymi artystkami.
إِنَّ حَسَناً كانَ خامِساً مِنْ أَوْلادِ أَبيهِ ►
Hasan był piątym dzieckiem swojego ojca.
إِنَّ الكُتُبَ في السَنةِ الماضِية كانَت رَخيصةً ►
Książki w zeszłym roku były tanie.
إِنَّ المُدَرِّسينَ سَوْفَ يَكونون مَشْغولينَ بِإِعْدادِ مَواضيعِ الامْتِحاناتِ ►
Nauczyciele będą zajęci przygotowaniem tematów egzaminów.
Zaprzeczenie zdań zawierających orzeczenie imienne
W czasie teraźniejszym odbywa się za pomocą czasownika لَيْسَ (laysa), przy czym orzecznik musi być w bierniku:
لَسْتُ طالِباً ►
Nie jestem studentem.
لَيْسَ الطَقْسُ جَميلا ►
Pogoda nie jest ładna.
.لَيْسَت الكُتُبُ رَخيصةً ►
Książki nie są tanie
لَيْسوا مُواطِنينَ بولَنْدِيّينَ ►
Nie są obywatelami polskimi.
W czasie przeszłym i przyszłym służą do tego celu te same partykuły przeczące, jakie stosuje się z innymi czasownikami, tj. لَمْ (lam) wymagające trybu ściętego czasownika lub rzadziej ما (mā) z formą trybu orzekającego oraz لَنْ (lan) wymagające po sobie trybu łączącego, jak np.:
لَمْ يَكُن عَبّاسٌ إِنْساناً طَيِّباً ►
Abbas nie był dobrym człowiekiem
لَنْ يَكونَ المُدَرِّسونَ مَشْغولينَ بِإِعْدادِ مَواضيعِ الامْتِحاناتِ ►
Nauczyciele nie będą zajęci przygotowaniem tematów egzaminów.
W języku arabskim stosuje się też tzw. przeczenie absolutne, negujące istnienie kogoś lub czegoś. Wyrażane jest za pomocą partykuły przeczącej لا (lā), po której następuje rzeczownik, przymiotnik lub liczebnik w bierniku pozbawiony zarówno przedimka, jak i końcówki nieokreśloności -n, jak np.:
لا رَجُلَ في الدارِ ►
Nie ma w domu [żadnego] mężczyzny.
.لا شَكَّ ►
Nie ma wątpliwości.
لا جَديدَ تَحْتَ الشَمْسِ ►
Nic nowego pod słońcem.
Zdania pojedyncze z partykułą wykluczającą إِلّا (ᵓillā)
Obowiązuje tu analogiczny schemat, jak w zdaniach z orzeczeniem czasownikowym, tyle tylko, że w grę wchodzą czasowniki posiłkowe, np.:
لا حاجةَ إلّا لِقَرارٍ سِياسِيٍّ ►
Potrzebna jest tylko decyzja polityczna.
[dosł.: Nie ma żadnej potrzeby, jak tylko decyzja polityczna.
لَيْسَ هُناكَ إلّا تَفْسيرٌ واحِدٌ ►
Jest tylko jedno wyjaśnienie.
(dosł.: Nie ma żadnego wyjaśnienia poza jednym).
لَمْ يَكُنْ في القَرْيةِ إلّا سَيّارةٌ واحِدةٌ ►
We wsi był tylko jeden samochód.
(dosł.: We wsi nie było aut poza jednym)
لَنْ يَكونوا إلّا لَحْماً للمَدافِعِ ►
Będą tylko mięsem armatnim.
(dosł.: Nie będą niczym, jak tylko mięsem armatnim
Podobną rolę pełni rzeczownik سِوى (siwā) z tą różnicą, że wymaga po sobie dopełniacza, np.:
لَيْسَ هُناكَ سِوى تَفْسيرٍ واحِدٍ ►
لَنْ يَكونوا سِوى لَحْمٍ للمَدافِعِ ►